14 કિમી ટનલ બનાવી, હવે ₹52 કરોડમાં બંધ! ઉત્તરકાશીમાં સરકારનો ચોંકાવનારો નિર્ણય કેમ?

ઉત્તરાખંડના ઉત્તરકાશી જિલ્લામાં લોહારીનાગ પાલા હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલો એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ભાગીરથી નદી (ગંગાનો મુખ્ય પ્રવાહ) ને ટનલ મારફતે વાળવા માટે બનાવવામાં આવેલી 14 કિલોમીટર લાંબી ટનલને હવે સંપૂર્ણ રીતે ભરવામાં આવી રહી છે. આ કામ માટે અંદાજે ₹52 કરોડનો ખર્ચ થશે. આ નિર્ણય માત્ર ટેક્નિકલ નથી, પરંતુ પર્યાવરણ, સમાજ અને ભવિષ્યની દૃષ્ટિએ ખૂબ મહત્વનો છે.

પ્રોજેક્ટ NTPC દ્વારા 2006માં શરૂ

આ પ્રોજેક્ટ NTPC દ્વારા 2006માં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો હેતુ 600 મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદન કરવાનો હતો. પરંતુ 2010માં કેન્દ્ર સરકારે આ પ્રોજેક્ટને રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો. તે સમય સુધીમાં પ્રોજેક્ટનું લગભગ 60 ટકા કામ પૂરું થઈ ચૂક્યું હતું અને અંદાજે ₹650 કરોડ ખર્ચાઈ ગયા હતા. કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચ લગભગ ₹2,000 કરોડનો હતો.

સ્થાનિક લોકો અને પર્યાવરણવાદીઓએ કર્યો વિરોધ

આ પ્રોજેક્ટ સામે સ્થાનિક લોકો અને પર્યાવરણવાદીઓએ શરૂઆતથી જ વિરોધ કર્યો હતો. તેમનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે ગંગા જેવી પવિત્ર અને મહત્વની નદીનો કુદરતી પ્રવાહ ટનલોમાં બંધ કરવો યોગ્ય નથી. આ વિરોધને વધુ બળ મળ્યું સ્વામી જ્ઞાનસ્વરૂપ સાણંદ (પૂર્વે IITના પ્રોફેસર જી.ડી. અગ્રવાલ)ના બલિદાનથી. તેમણે ગંગાને બચાવવા માટે 111 દિવસ સુધી ઉપવાસ કર્યો અને નદીની “અવિરતતા” જાળવવાની માગ કરી.

ટનલ પ્રોજેક્ટ્સ આ વિસ્તાર માટે જોખમી

હિમાલય વિસ્તાર પહેલેથી જ ભૂગર્ભ અને પર્યાવરણીય રીતે અત્યંત નાજુક છે. 2013ની ધારાલી જેવી દુર્ઘટનાઓ બાદ સરકારને પણ સમજાયું કે મોટા બાંધકામ અને ટનલ પ્રોજેક્ટ્સ આ વિસ્તાર માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તેથી, આર્થિક નુકસાન સહન કરીને પણ પર્યાવરણને પ્રાથમિકતા આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.

કુદરત અને નદીના જીવનને વધુ મહત્વ

હાલમાં ટનલ બંધ કરવાની પ્રક્રિયા ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ (GSI)ના વૈજ્ઞાનિકોની દેખરેખ હેઠળ ચાલી રહી છે. પ્રથમ તબક્કામાં ટનલની અંદર ભરાયેલું પાણી અને કાંપ દૂર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ખાસ માટી અને કાટમાળથી આખી ટનલ ભરી દેવામાં આવશે, જેથી ભવિષ્યમાં તેનો કોઈ ઉપયોગ ન થઈ શકે. આ નિર્ણય ભારતીય ઇતિહાસમાં એક અનોખું ઉદાહરણ છે, જ્યાં વિકાસ કરતાં કુદરત અને નદીના જીવનને વધુ મહત્વ આપવામાં આવ્યું. લોહારીનાગ પાલા પ્રોજેક્ટનો અંત ગંગાના અવિરત પ્રવાહ માટે એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન બની રહેશે.

આ પણ વાંચો : Army Day Parade 2026: ભૈરવ બટાલિયનથી બ્રહ્મોસ સુધી, જયપુરમાં દેખાઈ ભારતની શક્તિ