Bombay HC: ''મુસ્લિમ' ધર્મ છે, જાતિ નથી...', માત્ર નામથી જોડાયેલું હોવાથી જાતિ પ્રમાણપત્ર રદ્દ ન થઇ શકે

Bombay HC: જાતિ પ્રમાણપત્ર અંગેના એક કેસમાં મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કરતા બોમ્બે હાઈકોર્ટે ટિપ્પણી કરી છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે 'મુસ્લિમ' એક ધર્મ છે, જાતિ નથી. તેથી જાતિના નામ પહેલા અથવા પછી 'મુસ્લિમ' શબ્દ દેખાય છે તેના કારણે જાતિ પ્રમાણપત્રને અમાન્ય કરી શકાતું નથી. એક અહેવાલ મુજબ, નાગપુર બેન્ચની ડિવિઝન બેન્ચ જેમાં જસ્ટિસ ઉર્મિલા જોશી-ફાળકે અને જસ્ટિસ રાજ વાકોડેનો સમાવેશ થાય છે, તેમણે 17 વર્ષીય હસનૈન રિયાઝુદ્દીન ચૌહાણ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન આ અવલોકન કર્યું હતું. કોર્ટે યવતમાલ જિલ્લા જાતિ ચકાસણી સમિતિના આદેશને રદ કર્યો હતો જેમાં વિદ્યાર્થીના 'લોહાર' જાતિના હોવાના દાવાને ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો.

દસ્તાવેજોમાં નોંધાયેલ 'લોહાર મુસ્લિમ'

હસનૈને પોતાના જાતિના દાવાને સમર્થન આપવા માટે ઘણા જૂના દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા. આમાં તેમના પરદાદાના પૂર્વ-બંધારણીય દસ્તાવેજો, તેમજ તેમના કાકા અને દાદાના શાળા છોડવાના પ્રમાણપત્રો, અન્ય રેકોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. આ દસ્તાવેજોમાં, 'લોહાર મુસ્લિમ', 'મુસ્લિમ લોહાર' અને 'મુસ્લિમ લોહાર' જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને જાતિ નોંધવામાં આવી હતી. જાતિ ચકાસણી સમિતિએ આ દસ્તાવેજો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો તેમજ જણાવ્યું હતું કે 'મુસ્લિમ' શબ્દ 'લોહાર' પહેલા અથવા પછી દેખાયો હતો. આના આધારે, સમિતિએ હસનૈનના જાતિના દાવાને નકારી કાઢ્યો હતો.

દસ્તાવેજો ફક્ત 'મુસ્લિમ' શબ્દને કારણે નકારી શકાય નહીં: કોર્ટ

હાઇકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોમાં અરજદારના પૂર્વજોની જાતિ સતત 'લોહાર' તરીકે નોંધવામાં આવી છે. દસ્તાવેજો ફક્ત એટલા માટે નકારી શકાય નહીં કારણ કે તેમાંના કેટલાકમાં જાતિના નામ પહેલા અથવા પછી 'મુસ્લિમ' શબ્દ દેખાયો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે 'મુસ્લિમ' ધર્મ દર્શાવે છે, જાતિ નહીં. તેથી દસ્તાવેજોને ફક્ત એટલા માટે અવિશ્વસનીય ગણી શકાય નહીં કારણ કે 'મુસ્લિમ' શબ્દ જાતિના નામ સાથે સંકળાયેલ છે.

સંબંધીઓને પહેલાથી જ જાતિ માન્યતા પ્રમાણપત્રો મળી ગયા હતા

કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે અરજદારના કેટલાક નજીકના સંબંધીઓને જાતિ માન્યતા પ્રમાણપત્રો જારી કરવામાં આવ્યા હતા. જાતિ ચકાસણી સમિતિએ આ પ્રમાણપત્રોને પડકાર્યા ન હતા. સમિતિએ એવું પણ જણાવ્યું ન હતું કે અરજદારના સંબંધીઓએ આ પ્રમાણપત્રો છેતરપિંડીથી મેળવ્યા હતા. કોર્ટે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે, આ સંજોગોમાં હસનૈનના જાતિના દાવાને નકારી કાઢવાનો નિર્ણય મહારાષ્ટ્ર જાતિ પ્રમાણપત્ર નિયમો, 2012 ના નિયમ 16 અનુસાર નથી. કોર્ટે બે અઠવાડિયામાં પ્રમાણપત્ર જારી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે

બોમ્બે હાઈકોર્ટે યવતમાળ જિલ્લા જાતિ ચકાસણી સમિતિ દ્વારા પસાર કરાયેલ 3 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજના આદેશને રદ કર્યો હતો. કોર્ટે હસનૈનને 'લોહાર' જાતિના સભ્ય જાહેર કર્યા હતા. કોર્ટે જિલ્લા જાતિ ચકાસણી સમિતિને બે અઠવાડિયામાં હસનૈનના નામે 'લોહાર' જાતિ માન્યતા પ્રમાણપત્ર જારી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. દરમિયાન, અરજદાર સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ રજૂ કરીને આ ચુકાદાની નકલનો ઉપયોગ કરી શકે છે. એડવોકેટ એસ.ઓ. અહેમદ અરજદાર વતી હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે રાજ્ય વતી વધારાના સરકારી વકીલ એસ. હૈદરે રજૂઆત કરી હતી.

કેસનું શીર્ષક: હસનૈન રિયાઝુદ્દીન ચૌહાણ વિરુદ્ધ જિલ્લા જાતિ ચકાસણી સમિતિ

કેસ નંબર: રિટ અરજી 1001 ઓફ 2026

રિપોર્ટેડ સંદર્ભ: 2026 લાઈવ લો (બોમ) 422

મુસ્લિમોમાં બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની અરજી: સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો

શુક્રવારે, સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિમ સમુદાયમાં બહુપત્નીત્વ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરતી અરજી અંગે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જાહેર કરી. અરજીમાં મુસ્લિમ મહિલાઓના અધિકારોના રક્ષણ માટે કાનૂની સુધારાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. આ અરજી મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તા ઝાકિયા સોમન દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી છે. અરજદારોમાં ભારતીય મુસ્લિમ મહિલા આંદોલન (BMMA) તેમજ કેટલાક શિક્ષણવિદો અને પત્રકારોનો સમાવેશ થાય છે.

આ પણ વાંચો: હવામાં લથડી પાઇલટની તબિયત, IndiGoની ફ્લાઇટનું મસ્કટમાં ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ