India: મેટ્રો નેટવર્કમાં જાપાનને પણ પાછળ છોડી પહોંચ્યું નંબર-3 પર... હવે અમેરિકાને ટક્કર આપવાની તૈયારી!

દિલ્હી, કોલકાતા અને મુંબઈથી લઈને આગ્રા અને લખનૌ સુધીના શહેરોમાં મેટ્રો પ્રણાલીઓ હાઈ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડે છે. આજે દેશના મોટાભાગના મુખ્ય શહેરોમાં મેટ્રો સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે, અને અન્ય ઘણા શહેરોમાં તેનું કામ ચાલી રહ્યું છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં સૌપ્રથમ મેટ્રો કયા શહેરમાં અને ક્યારે શરૂ થઈ હતી? પશ્ચિમ બંગાળની રાજધાની કોલકાતામાં 42 વર્ષ પહેલાં આજના જ દિવસે, 24 ઓક્ટોબર, 1984ના રોજ પ્રથમ મેટ્રો ટ્રેન દોડી હતી. આ રૂટ માત્ર 3.4 કિલોમીટર લાંબો હતો અને તેમાં પાંચ સ્ટેશનોનો સમાવેશ થતો હતો. આજે, મેટ્રો સેવાઓ દેશભરના 26થી વધુ શહેરોમાં વિસ્તરી ચૂકી છે. જેની શરૂઆત 3.5 કિલોમીટરના રૂટથી થઈ હતી, તે હવે વધીને 1155

કિલોમીટરથી પણ વધુ થઈ ગયો છે. ભારતમાં મેટ્રોના વિસ્તરણની ગતિ જાપાન જેવા દેશોને પણ પાછળ છોડી ગઈ છે.

મેટ્રો નેટવર્કના મામલે, ભારત હવે જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોને પાછળ છોડીને વિશ્વમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. હવે ભારતનું લક્ષ્ય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને પાછળ છોડીને બીજું સ્થાન મેળવવાનું છે.

ભારતની પ્રથમ મેટ્રોની કહાની

વર્ષ 1984 હતું. આજના જ દિવસે 24 ઓક્ટોબર, 1984ના રોજ કોલકાતામાં પ્રથમ મેટ્રો સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટ માટે શહેરે બે દાયકા સુધી રાહ જોઈ હતી. 1969માં 'મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ'ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. 1971માં તૈયાર કરાયેલી માસ્ટર પ્લાનમાં ત્રણ ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોર ધરાવતા 97.50 કિલોમીટરના નેટવર્કની કલ્પના કરવામાં આવી હતી. આ માટે ત્રણ ચોક્કસ લાઈનો પસંદ કરવામાં આવી હતી: ડમ ડમ–ટોલીગંજ, બિધાનનગર રામરાજતલા અને દક્ષિણેશ્વર ઠાકુરપુકુર. ટ્રાફિકના અભ્યાસના આધારે, ડમ ડમ ટોલીગંજ કોરિડોરના અમલીકરણને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી અને 29 ડિસેમ્બર, 1972ના રોજ તેનું બાંધકામ શરૂ થયું.

24 ઓક્ટોબર, 1984ના રોજ, એસ્પ્લેનેડ અને ભવાનીપુર વચ્ચેનો આશરે 3.4 કિલોમીટર લાંબો પ્રથમ વિભાગ પૂર્ણ થયો, જે ભારતની પ્રથમ મેટ્રો લાઈન બની. 2010 સુધીમાં, આ કોરિડોરને 'ન્યૂ ગરિયા' (New Garia) સુધી લંબાવવામાં આવ્યો, જેનાથી કોલકાતાના લોકોને આધુનિક મેટ્રો પ્રણાલીનો લાભ મળ્યો. આજે, આ મેટ્રોમાં દરરોજ લગભગ 5,00,000 મુસાફરો મુસાફરી કરે છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે, કોલકાતા મેટ્રોની શરૂઆત પછીના લગભગ 18 વર્ષ સુધી, દેશના અન્ય કોઈ શહેરમાં મેટ્રો સેવા ઉપલબ્ધ નહોતી.

2002માં દિલ્હી મેટ્રોએ સમગ્ર પરિદ્રશ્ય બદલી નાખ્યું

2002માં દિલ્હી મેટ્રોની શરૂઆત સાથે ભારતમાં શહેરી પરિવહનનું ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું. શાહદરા અને તિસ હઝારી વચ્ચે શરૂ થયેલી આ સેવાએ સમયસર બાંધકામ, સ્વચ્છતા અને આધુનિક ટેકનોલોજીના ઉપયોગના મામલે એક નવો માપદંડ સ્થાપિત કર્યો. આજે, દિલ્હી-એનસીઆર (Delhi-NCR) મેટ્રો નેટવર્ક ૪૧૬ કિલોમીટરથી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે, જેમાં 300થી વધુ સ્ટેશનો છે અને તે વિશ્વના સૌથી મોટા શહેરી મેટ્રો નેટવર્ક્સમાં સ્થાન ધરાવે છે.

એક દાયકામાં ચાર ગણાથી વધુ વિસ્તાર

2014 સુધીમાં, ભારતનું મેટ્રો નેટવર્ક માત્ર ૨૪૮ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું હતું અને તે માત્ર પાંચ શહેરો પૂરતું સીમિત હતું. જોકે, 2026 સુધીમાં તે વધીને 1155 કિલોમીટરથી વધુ થઈ ગયું છે.

મેટ્રો સેવાઓ હવે માત્ર દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, ચેન્નાઈ અને બેંગલુરુ પૂરતી સીમિત નથી રહી. લખનૌ, કાનપુર, આગ્રા, ભોપાલ, ઈન્દોર, જયપુર, નાગપુર, પુણે, કોચી, પટના અને મેરઠ જેવા શહેરો પણ હવે મેટ્રો નેટવર્કનો ભાગ બની ગયા છે.

બાંધકામની ગતિમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અગાઉ જ્યાં દર મહિને માત્ર 600 મીટર નેટવર્કનું નિર્માણ થતું હતું, ત્યાં હવે આ દર વધીને દર મહિને લગભગ 6 કિલોમીટર સુધી પહોંચી ગયો છે.

જાપાનને પાછળ છોડ્યું; હવે અમેરિકા છે આગામી લક્ષ્ય

2022માં, 800 કિલોમીટરનો આંક વટાવ્યા બાદ ભારત જાપાનથી આગળ નીકળી ગયું.

ચીન: 10000 કિમીથી વધુ નેટવર્ક

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા): 1386 કિમીથી વધુ નેટવર્ક

ભારત: 1155 કિમીથી વધુ નેટવર્ક

હવે ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેનું અંતર ઘટીને લગભગ 216 કિલોમીટર રહી ગયું છે. હાલમાં, સમગ્ર દેશમાં લગભગ 1000 કિલોમીટર નવી મેટ્રો લાઈનોનું નિર્માણ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. જો કામની આ ગતિ જળવાઈ રહે, તો આગામી થોડાં વર્ષોમાં ભારત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને પાછળ છોડીને વિશ્વનું બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું મેટ્રો નેટવર્ક ધરાવતો દેશ બની શકે છે.

1કરોડથી વધુ લોકો માટે જીવનરેખા

1984માં માત્ર થોડા હજાર મુસાફરો સાથે શરૂ થયેલી આ સેવા, આજે દરરોજ 1.15 કરોડથી વધુ મુસાફરોને સેવા પૂરી પાડે છે. મોટાં શહેરોમાં ટ્રાફિકની સમસ્યા, પ્રદૂષણ અને મુસાફરીના સમયને ઘટાડવામાં મેટ્રોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

આ પણ વાંચો: PM Kisan: ક્યારે મળશે 24મો હપ્તો? તારીખ કરી જાહેર... પણ આ ખેડૂતોને લાગી શકે છે ઝટકો