calendar_todayJanuary 31, 2026
Indian Coast Guard Day: 'વયમ રક્ષામહ'ના મંત્ર સાથે ભારતીય તટરક્ષક દળના ગૌરવશાળી 5 દાયકા
દર વર્ષે 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ ભારત તેના સમુદ્રી સીમાઓના પ્રહરી એવા 'ભારતીય તટરક્ષક દળ' (Indian Coast Guard) નો સ્થાપના દિવસ ઉજવે છે. 'વયમ રક્ષામહ' (અમે રક્ષા કરીએ છીએ) ના ઉમદા મંત્ર સાથે આ દળ છેલ્લા પાંચ દાયકાથી દેશની દરિયાઈ સુરક્ષા, બ્લુ ઈકોનોમી અને માછીમારોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરી રહ્યું છે.
સ્થાપનાનો ઇતિહાસ
ભારતીય તટરક્ષક દળની જરૂરિયાત 1960ના દાયકાથી અનુભવાઈ રહી હતી. સમુદ્ર માર્ગે થતી તસ્કરી અટકાવવા અને વિશાળ દરિયાકાંઠાનું પોલીસિંગ કરવા માટે 1970માં 'નાગ સમિતિ' અને ત્યારબાદ 1974માં 'કે.એફ. રુસ્તમજી સમિતિ'ની રચના કરવામાં આવી હતી. આ સમિતિઓની ભલામણના આધારે 1 ફેબ્રુઆરી 1977ના રોજ ભારતીય તટરક્ષકની સત્તાવાર સ્થાપના થઈ હતી.
વિશાળ કાર્યક્ષેત્ર અને જવાબદારી
1976ના મેરિટાઇમ ઝોન એક્ટ બાદ ભારતને આશરે 2.01 મિલિયન સ્ક્વેર કિમીનો વિશિષ્ટ આર્થિક ઝોન (EEZ) પ્રાપ્ત થયો છે. આજે કોસ્ટ ગાર્ડ 4.6 મિલિયન સ્ક્વેર કિમીના વિશાળ સર્ચ અને રેસ્ક્યુ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. માત્ર સાત સરફેસ પ્લેટફોર્મથી શરૂ થયેલું આ દળ આજે અત્યાધુનિક જહાજો, હેલિકોપ્ટર અને એરક્રાફ્ટથી સજ્જ એક મલ્ટી-મિશન ફોર્સ બની ગયું છે.
- મુખ્ય કામગીરી:
- સમુદ્રી સુરક્ષા: દરિયાઈ માર્ગે થતી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અને તસ્કરી પર નિયંત્રણ
- સર્ચ અને રેસ્ક્યુ: વાવાઝોડા કે હોનારત સમયે દરિયામાં ફસાયેલા માછીમારો અને નાવિકોનો બચાવ
- પર્યાવરણ સંરક્ષણ: સમુદ્રી પ્રદૂષણ (Oil Spill) અટકાવવું અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું જતન
- ઓફશોર સુરક્ષા: મુંબઈ હાઈ જેવા મહત્વપૂર્ણ તેલ ક્ષેત્રો અને સંપત્તિનું રક્ષણ
આજે ભારતીય તટરક્ષક દળ વિશ્વના શ્રેષ્ઠ તટરક્ષક દળોમાં સ્થાન ધરાવે છે, જે ભારતની બ્લુ ઈકોનોમીના વિકાસમાં પાયાની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.