calendar_todayOctober 25, 2026
Make in India: યુરોપને સૌથી વધુ શસ્ત્ર આપનાર ત્રીજો દેશ બન્યો ભારત, રક્ષા ક્ષેત્રે મોટી છલાંગ
ભારતે વૈશ્વિક સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ પછી ભારત યુરોપનો ત્રીજો સૌથી મોટો શસ્ત્ર નિકાસકાર દેશ બની ગયો છે. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, ગત નાણાકીય વર્ષમાં ભારતે યુરોપિયન દેશોમાં કુલ ₹38,424 કરોડના સંરક્ષણ સાધનોની નિકાસ કરી છે. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના યુદ્ધ બાદ યુરોપમાં શસ્ત્રો અને દારૂગોળાની અચાનક વધેલી માંગ વચ્ચે ભારતની આ સફળતા દેશના રક્ષા ઉદ્યોગ માટે મોટી વળાંક સાબિત થઈ રહી છે.
યુક્રેન યુદ્ધ અને યુરોપની વધતી જરૂરિયાતો
યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાતા જ યુરોપિયન દેશોએ તેમની લશ્કરી તાકાત વધારવાની દોડ શરૂ કરી દીધી હતી. ઘણા દેશોનો જૂનો સ્ટોક ખૂટી પડ્યો હતો અને સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વિલંબ થઈ રહ્યો હતો. આ પરિસ્થિતિમાં ભારતે સમયસર શસ્ત્રો અને દારૂગોળો પૂરો પાડવાની પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી. શેલ, મોર્ટાર અને વિસ્ફોટકોના શિપમેન્ટમાં 1,600 ટકાથી વધુનો જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો છે. ભારત હવે માત્ર નાના શસ્ત્રો જ નહીં, પરંતુ તોપખાના અને મિસાઈલ પ્રણાલીઓ પણ નિકાસ કરી રહ્યું છે. હાલમાં ભારતીય સંરક્ષણ ઉત્પાદનો વિશ્વના 80 થી વધુ દેશોમાં પહોંચી રહ્યા છે.
'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનની મોટી ભૂમિકા
આ પરિવર્તન પાછળ 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલનો સૌથી મોટો ફાળો છે. અગાઉ શસ્ત્રો માટે વિદેશો પર નિર્ભર રહેનાર ભારત આજે જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓના સંયુક્ત પ્રયાસોથી અત્યાધુનિક હથિયારોનું સ્વદેશી ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે. સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે પણ નવા સંયુક્ત સાહસો અને ટેકનોલોજી શેરીંગ પર ભાર મૂક્યો છે, જેનાથી ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધુ વેગ મળ્યો છે. યુરોપ ઉપરાંત આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં પણ ભારતીય ડિફેન્સ પ્રોડક્ટ્સની માંગ સતત વધી રહી છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને તકો
આ સિદ્ધિ છતાં ગુણવત્તાના વૈશ્વિક ધોરણો જાળવવા, સમયસર ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવી અને અમેરિકા, ફ્રાન્સ તથા રશિયા જેવા દેશોની હરિફાઈનો સામનો કરવો જેવા પડકારો સામે છે. જો કે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભૂરાજકીય તણાવ અને ભારતની ઝડપી ઉત્પાદન ક્ષમતાને કારણે આગામી દિવસોમાં દેશ રક્ષા નિકાસમાં વધુ નવી ઊંચાઈઓ સર કરશે. આ સિદ્ધિ માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ પણ ભારતને વૈશ્વિક મંચ પર મજબૂત સ્થાન અપાવે છે.