Space Debris : 2030 સુધી ફ્લાઇટ વિલંબ વધશે? અવકાશ કાટમાળથી ઊભો નવો ખતરો

હાલમાં ફ્લાઇટ મોડું થવાના મુખ્ય કારણોમાં ખરાબ હવામાન, ટેકનિકલ ખામી અથવા હડતાળ જેવી પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે ભવિષ્યમાં એક નવું જોખમ હવાઈ મુસાફરીને અસર કરી શકે છે અને તે છે અવકાશ કાટમાળ (Space Debris).

ખામીયુક્ત રોકેટના ટુકડાઓ હવે હવાઈ માર્ગ માટે જોખમ

સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ અનુસાર, પૃથ્વીની આસપાસ ફરતા હજારો ઉપગ્રહો અને ખામીયુક્ત રોકેટના ટુકડાઓ હવે હવાઈ માર્ગ માટે જોખમ બની રહ્યા છે. જ્યારે કોઈ ખામીયુક્ત ઉપગ્રહ અથવા રોકેટનો ભાગ અનિયંત્રિત રીતે પૃથ્વી પર પાછો પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તે હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થઈ શકે છે. સંશોધન મુજબ, આવા અનિયંત્રિત રોકેટ ફરીથી પ્રવેશવાની વાર્ષિક સંભાવના લગભગ 26 ટકા છે.

 કાટમાળ વિમાન સાથે અથડાશે

જો કે, તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક વખતે કાટમાળ વિમાન સાથે અથડાશે. પરંતુ જો કાટમાળ હવાઈ માર્ગમાંથી પસાર થવાની શક્યતા હોય, તો સલામતી માટે અધિકારીઓએ તે વિસ્તારનું હવાઈ ક્ષેત્ર થોડા સમય માટે બંધ કરવું પડે. આ કારણે અનેક ફ્લાઇટ્સ મોડું પડી શકે છે અથવા રદ પણ થઈ શકે છે. હાલ સુધી અવકાશ કાટમાળ અને પેસેન્જર વિમાન વચ્ચે સીધી અથડામણની કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી. છતાં પણ, સાવચેતીના પગલાં તરીકે હવાઈ માર્ગ બંધ કરવાની ફરજ પડે તો મુસાફરોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

 58,000 થી 70,000 ઉપગ્રહો અવકાશમાં મોકલાઈ

વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટી વધતાં ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણમાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. અંદાજ મુજબ 2030 સુધીમાં 58,000 થી 70,000 ઉપગ્રહો અવકાશમાં મોકલાઈ શકે છે. બીજી તરફ, 2050 સુધી વૈશ્વિક હવાઈ ટ્રાફિકમાં દર વર્ષે સરેરાશ 3.5 થી 4.2 ટકા વૃદ્ધિ થવાની સંભાવના છે. એટલે કે, આકાશમાં વિમાનો અને અવકાશમાં ઉપગ્રહોની સંખ્યા બંને ઝડપથી વધી રહી છે અને એ સાથે જોખમ પણ વધી રહ્યું છે.

એરલાઈન્સે કેટલીક ફ્લાઇટ્સનું સમયપત્રક

આ પહેલેથી જ કેટલાક પ્રસંગોમાં જોવા મળ્યું છે. જાન્યુઆરી 2025માં સ્પેસએક્સ રોકેટના સંભવિત કાટમાળને કારણે ક્વાન્ટાસ એરલાઈન્સે કેટલીક ફ્લાઇટ્સનું સમયપત્રક બદલી દીધું હતું, જેમાં કેટલીક ફ્લાઇટ્સ 6 કલાક સુધી મોડી પડી હતી. ડિસેમ્બર 2025માં ચીની રોકેટ ટિલ્ટ-3 દક્ષિણ પેસિફિકમાં પડ્યો ત્યારે બ્રિટનમાં રેડ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. 2022માં સ્પેન અને ફ્રાન્સના કેટલાક હવાઈ વિસ્તારો રોકેટ કાટમાળની આશંકાને કારણે બંધ કરવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે સૈંકડો ફ્લાઇટ્સ અસરગ્રસ્ત થઈ હતી.

ભવિષ્યમાં આ સમસ્યાને ટાળવા માટે

વિશેષજ્ઞોના મતે, ભવિષ્યમાં આ સમસ્યાને ટાળવા માટે રોકેટ અને ઉપગ્રહોના નિયંત્રિત પુનઃપ્રવેશ (controlled re-entry) માટે કડક નિયમો બનાવવાની જરૂર છે. સાથે સાથે અવકાશ કચરો ઘટાડવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સહકાર જરૂરી બનશે. જો સમયસર પગલાં ન લેવાય, તો 2030 સુધી ફ્લાઇટ વિલંબ માત્ર સામાન્ય સમસ્યા નહીં પરંતુ વૈશ્વિક પડકાર બની શકે છે.

આ પણ વાંચો ; Rajpal Yadav : રાજપાલ યાદવને હાઈકોર્ટનો કડક ઠપકો, 25 તક છતાં ચૂકવણી નહીં