Baramati plane crash : ખાનગી જેટ ક્રેશમાં વળતર મળે છે? જાણો કાયદો શું કહે છે
2026ની શરૂઆત ભારત માટે એક અત્યંત દુઃખદ વિમાન દુર્ઘટનાથી થઈ. મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી અજિત પવાર સહિત 6 લોકોને લઈ જઈ રહેલું એક ચાર્ટર્ડ વિમાન બુધવારે સવારે પુણે નજીક ક્રેશ થયું. અકસ્માત એટલો ગંભીર હતો કે તમામ મુસાફરોના ઘટનાસ્થળે જ મોત થયા. આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે દેશ હજુ પણ ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં થયેલા એર ઇન્ડિયાના ભયાનક વિમાન અકસ્માતની યાદોમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર આવ્યો નથી, જેમાં લગભગ 200 લોકોના મોત થયા હતા. કરોડો રુપિયાનું વળતર એર ઇન્ડિયાના અકસ્માત બાદ વળતર અંગે દેશભરમાં ચર્ચા થઈ હતી અને પીડિત પરિવારોને કરોડો રૂપિયાની આર્થિક સહાય આપવામાં આવી હતી. હવે પુણેમાં થયેલા ચાર્ટર્ડ પ્લેન ક્રેશ પછી ફરી એક વખત એ જ પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું ચાર્ટર્ડ અથવા ખાનગી વિમાન દુર્ઘટનામાં પણ આવું વળતર મળે છે, મળે તો કેટલું અને કોણ આપે છે. કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સના કિસ્સામાં વાણિજ્યિક એટલે કે કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સના કિસ્સામાં વળતર માટે સ્પષ્ટ કાનૂની આધાર ઉપલબ્ધ છે. એર ઇન્ડિયા જેવી નિયમિત ફ્લાઇટ્સ પર મોન્ટ્રીયલ કન્વેન્શન 1999 લાગુ પડે છે, જે ભારત સહિત વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં અમલમાં છે. ભારતમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિનો અમલ કેરેજ બાય એર એક્ટ હેઠળ થાય છે અને તેની દેખરેખ ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન દ્વારા કરવામાં આવે છે. વળતર ચૂકવવું ફરજિયાત મોન્ટ્રીયલ કન્વેન્શન મુજબ જો કોઈ મુસાફર કોમર્શિયલ ફ્લાઇટમાં મૃત્યુ પામે છે અથવા ગંભીર રીતે ઘાયલ થાય છે, તો એરલાઇનને કોઈ દોષ સાબિત કર્યા વગર પણ વળતર ચૂકવવું ફરજિયાત છે. હાલના ધોરણો પ્રમાણે પ્રતિ મુસાફર અંદાજે એકથી સવા કરોડથી લઈને લગભગ બે કરોડ રૂપિયા સુધીનું વળતર નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ વળતર અકસ્માત પછી આપોઆપ લાગુ પડે છે. ચાર્ટર્ડ ફ્લાઇટ્સનો મામલો પરંતુ ચાર્ટર્ડ ફ્લાઇટ્સનો મામલો અલગ છે. ચાર્ટર્ડ ફ્લાઇટ્સ બિન-શિડ્યુલ હોય છે, એટલે કે તે સામાન્ય મુસાફરો માટે નિયમિત રીતે ટિકિટ વેચતી નથી. આ ફ્લાઇટ્સનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે VIP મુવમેન્ટ, કોર્પોરેટ ટ્રાવેલ અથવા ખાનગી મુસાફરી માટે થાય છે. આ કારણોસર મોન્ટ્રીયલ કન્વેન્શન ચાર્ટર્ડ ફ્લાઇટ્સ પર સીધું લાગુ પડતું નથી. ચાર્ટર્ડ વિમાન દુર્ઘટનામાં વળતર આનો અર્થ એ નથી કે ચાર્ટર્ડ વિમાન દુર્ઘટનામાં વળતર મળતું જ નથી. દરેક ચાર્ટર્ડ એરક્રાફ્ટ ઓપરેટરે પેસેન્જર ઇન્શ્યોરન્સ અને થર્ડ પાર્ટી ઇન્શ્યોરન્સ લેવો ફરજિયાત છે. અકસ્માત બાદ વળતર મુખ્યત્વે આ ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસી પર આધારિત હોય છે. જોકે અહીં વળતર આપોઆપ મળતું નથી. પીડિત પરિવારોએ કાયદેસર રીતે સાબિત કરવું પડે છે કે અકસ્માત પાઇલટની બેદરકારી, ટેકનિકલ ખામી, યોગ્ય જાળવણીના અભાવ અથવા ઓપરેટરની ભૂલને કારણે થયો હતો. સિવિલ કોર્ટ અથવા ગ્રાહક કોર્ટનો સહારો ચાર્ટર્ડ વિમાન દુર્ઘટનામાં પીડિતોના પરિવારોએ વળતર માટે સિવિલ કોર્ટ અથવા ગ્રાહક કોર્ટનો સહારો લેવો પડે છે. કોર્ટ વળતર નક્કી કરતી વખતે અનેક પરિબળોને ધ્યાનમાં લે છે, જેમાં મૃતકની ઉંમર, આવક, આશ્રિત પરિવારજનો, સામાજિક સ્થિતિ અને અકસ્માતનું મૂળ કારણ સામેલ હોય છે. આ કારણે ચાર્ટર્ડ વિમાન અકસ્માતોમાં વળતર દરેક કિસ્સામાં સમાન હોતું નથી. કેટલાક પરિવારોને માત્ર પચાસ લાખ અગાઉના કિસ્સાઓમાં કેટલાક પરિવારોને માત્ર પચાસ લાખ રૂપિયા જેટલું વળતર મળ્યું છે, જ્યારે કેટલાક મોટા અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં આ રકમ સાત કરોડથી લઈને અગિયાર કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી છે. મેંગલુરુ અને કોઝિકોડમાં થયેલા વિમાન અકસ્માતોમાં કોર્ટ દ્વારા પીડિત પરિવારોને કરોડો રૂપિયાનું વળતર આપવામાં આવ્યું હતું. વળતર મળવાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી છતાં પણ દરેક ચાર્ટર્ડ વિમાન અકસ્માતમાં વળતર મળવાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. જો તપાસમાં સાબિત થાય કે અકસ્માત માત્ર ખરાબ હવામાન, કુદરતી પરિસ્થિતિઓ અથવા “ભગવાનનું કૃત્ય” માનવામાં આવે તેવા કારણોથી થયો છે, તો વળતર નકારી શકાય છે. પુણે દુર્ઘટનાના પ્રારંભિક અહેવાલોમાં ખરાબ હવામાનને મુખ્ય કારણ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. જો અંતિમ તપાસમાં પણ આ જ તારણ આવે, તો પીડિત પરિવારો માટે વળતર મેળવવું કાનૂની રીતે મુશ્કેલ બની શકે છે. એક અદ્યતન બિઝનેસ જેટ પુણે અકસ્માતમાં સામેલ લિયરજેટ 45XR એક અદ્યતન બિઝનેસ જેટ માનવામાં આવે છે. આ વિમાન ખાસ કરીને VIP અને કોર્પોરેટ મુસાફરી માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે અને તેમાં સામાન્ય રીતે આઠથી નવ મુસાફરો મુસાફરી કરે છે. તેની ઊંચી ગતિ, ટૂંકા રનવે પર ટેકઓફ અને લેન્ડિંગ કરવાની ક્ષમતા અને આરામદાયક ડિઝાઇન તેને ખાનગી ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં લોકપ્રિય બનાવે છે. આ પણ વાંચો : Union Budget 2026 : પ્રવાસન ક્ષેત્રની સરકાર સામે બે મોટી માંગણીઓ
Read Full Story arrow_forward