Community News & Updates

Stay informed with the latest happenings, achievements, and announcements from our community.

All News

calendar_today January 6, 2026

Opinion:ચકાસો કે તમે પાણી નહીં ઝેર પી રહ્યા છો કે શું?

લોકોને પીવાનું સ્વચ્છ પાણી મળી રહે તે દેશનાં દરેક નાગરિકનો અબાધિત અધિકાર છે પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી દેશનાં મોટાભાગનાં રાજ્યોમાં લોકોને પીવા માટે દૂષિત પાણી મળી રહ્યું છે. સત્તાવાળાઓ દ્વારા નાગરિકનાં જીવન અને જિંદગી સાથે ચેડાં કરાઈ રહ્યા છે.છેલ્લા 7-8 વર્ષથી સ્વચ્છ શહેર તરીકેનો સતત એવોર્ડ જીતતા આવતા ઈન્દોરનાં લોકોને સ્વપ્નેય પણ ખ્યાલ નહીં હોય કે દૂષિત અને વિષાણુયુક્ત પાણીનો ધોધ અનેકની જિંદગી છીનવી લેશે કે તેને બેહાલ કરી દેશે. આમ જોવા જઈએ તો કેટલાક સમયથી ઈન્દોરનાં લોકો દૂષિત પાણીની ફરિયાદો કરી રહ્યા હતા પણ સત્તાવાળાઓનાં બહેરા કાને અથડાઈને આ ફરિયાદો પાછી વળતી હતી. કોઈ સત્તાવાળાઓ કે અધિકારીઓએ ઈન્દોરનાં લોકોની ફરિયાદો સામે આંખ આડા કાન કર્યા જેનાં પરિણામે ત્યાં 15 જેટલા લોકોની જિંદગી પર પાણી ફરી વળ્યું. ચોખ્ખું સ્વચ્છ પાણી મેળવવાનાં સપના પર દૂષિત પાણી ફરી વળ્યું. હવે ત્યાં દૂષિત પાણીનાં કારણે કેટલાં મોત થયા તેનાં આંકડા પર રાજકારણ રમાઈ રહ્યું છે. ગ્રેટર નોઇડાનાં પણ આવા જ હાલ થઈ રહ્યા છે. સત્તાવાળાઓની બેદરકારીને કારણે નિર્દોષ લોકો જીવ ગુમાવી રહ્યા છે. આ બધી ઘટનાઓ પછી તમામ રાજ્ય સરકારો તેમજ સત્તાવાળાઓએ લોકોને પીવાનું સ્વચ્છ પાણી આપવા તાકીદે પગલાં લેવાની જરૂર છે. લોકોની સુખાકારીનાં મામલે કોર્ટોએ દખલગીરી કરવી પડે તે સૌના માટે શરમની વાત છે. મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં મામલો ગયો તો ત્યાં મુખ્ય સમસ્યા દૂર કરવા ચર્ચા થવાને બદલે મોતનાં ખોટા આંકડાઓ પર દલીલબાજી ચાલી. આ પણ મુખ્ય મુદ્દાથી લોકોને ભટકાવવાની વાત થઈ. ઈન્દોરનાં સત્તાવાળા 10નાં મૃત્યુ થયાનું ગાણું ગાઈ રહ્યા છે ત્યારે બિનસત્તાવાર આંકડો 15નાં મોતની પુષ્ટિ કરી રહ્યો છે. 200થી વધારે લોકો હોસ્પિટલમાં સારવાર કરી રહ્યા છે. તમામ રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ તેમની પાસે રહેલા પાણીનાં તમામ સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને સૌને પીવાનું શુદ્ધ પાણી આપવું એ તેમની ફરજ છે. કેન્દ્ર સરકારે પણ આ દિશામાં કામગીરી કરવા રાજ્યોને સૂચના આપીને લોકોને શુદ્ધ પાણી પહોંચતું કરવા તાકીદ કરવાની જરૂર છે. એક અભ્યાસ મુજબ દેશમાં દરેક 1લાખની વસ્તી દીઠ સરેરાશ 35 લોકોનું દૂષિત પાણી પીવાથી મૃત્યુ થાય છે. ગ્લોબલ એવરેજની સરખામણીમાં આ આંકડો 3 ગણો છે. સરકાર દ્વારા જળ જીવન મિશન નામનું મંત્રાલય શરૂ કર્યું છે. લોકોને પીવાનું સ્વચ્છ પાણી મળી રહે તે માટે સંખ્યાબંધ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. 81 ટકા ગ્રામિણ ઘરોમાં પીવાનું શુદ્ધ જળ નળ દ્વારા અપાઈ રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ માટે નળ સે જળની ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી છે.

Read Full Story arrow_forward

calendar_today January 6, 2026

Opinion:સાત સમંદર પારથી આવતા વિદેશી મહેમાનોનું મનગમતું સરનામુ

ગુજરાતની ધરતી હંમેશા તેની મહેમાનગતિ માટે જાણીતી રહી છે, પરંતુ આ મહેમાનગતિ માત્ર માનવો પૂરતી સીમિત નથી. જ્યારે ઉત્તર ધ્રુવ અને મધ્ય એશિયામાં કકડતી ઠંડી પડવાની શરૂઆત થાય છે, ત્યારે હજારો માઇલનું અંતર કાપીને લાખો વિદેશી પંખીઓ ગુજરાતના જળાશયોને પોતાનું હંગામી આશ્રયસ્થાન બનાવે છે. વર્ષ 2024-25ના તાજેતરના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો જણાય છે કે ગુજરાત ખરા અર્થમાં પક્ષીઓ માટેનું 'સ્વર્ગ' બની ગયું છે.આ વર્ષે રાજ્યના વિવિધ જળપ્લાવિત વિસ્તારોમાં આશરે 8.33 લાખથી વધુ પક્ષીઓ ગુજરાતના મહેમાન બન્યા છે, જે પ્રકૃતિપ્રેમીઓ અને પર્યાવરણવિદો માટે અત્યંત આનંદના સમાચાર છે. સમગ્ર વિશ્વમાં પક્ષીઓની અંદાજે નવ હજાર જેટલી પ્રજાતિઓ અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જેમાંથી ભારત 1,200 જેટલી પ્રજાતિઓનું ઘર છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે ભારતની આ વિવિધતામાં મોટો હિસ્સો ગુજરાતનો છે, જ્યાં 400થી વધુ પ્રજાતિઓ માત્ર પરદેશી પ્રવાસી પંખીઓની જ જોવા મળે છે. સાઇબીરિયાના બરફ આચ્છાદિત મેદાનો હોય, પૂર્વ યુરોપની પહાડીઓ હોય કે પછી મધ્ય એશિયાના રણ પ્રદેશો, આ તમામ વિસ્તારોમાંથી પક્ષીઓ ઊડીને ગુજરાતના નળ સરોવર, થોળ અને ખીજડિયા જેવા વિસ્તારોમાં આવે છે. ગુજરાતમાં પક્ષીઓના આ આકર્ષણ પાછળ માત્ર કુદરતી સાનુકૂળતા મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. જામનગર પાસે આવેલું ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય આ વર્ષે પક્ષીઓનું મુખ્ય આકર્ષણ કેન્દ્ર બન્યું છે. અહીં 334 જેટલી વિવિધ પ્રજાતિઓના અંદાજે 3.09 લાખથી વધુ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. જ્યારે સૂર્યોદયના પ્રથમ કિરણો ખીજડિયાના પાણી પર પડે છે, ત્યારે કાળી ડોક ઢોંક, ગાજ હંસ, પેણ અને ફ્લેમિંગો જેવા પક્ષીઓનો કલરવ એક અલગ જ દુનિયાનો અહેસાસ કરાવે છે. અહીં માત્ર જળચર પક્ષીઓ જ નહીં, પણ શિકારી પક્ષીઓ જેવા કે ઈગલ, શકરો અને કાઈટ પણ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. ખીજડિયાની વિશેષતા એ છે કે ત્યાં મીઠા અને ખારા પાણીના સંગમ સ્થાને નિર્માણ પામેલી નિવસનતંત્રની વ્યવસ્થા પક્ષીઓને પૂરતો ખોરાક અને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત, ગુજરાતના ગૌરવ સમાન રાષ્ટ્રીય પક્ષી મોરની વસ્તીમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. 2023ના વસ્તી અંદાજ મુજબ રાજ્યમાં મોરની સંખ્યા 2.85 લાખને વટાવી ગઈ છે, જે દર્શાવે છે કે સ્થાનિક પક્ષીઓ માટે પણ ગુજરાત એટલું જ સાનુકૂળ છે. અમદાવાદ અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની સરહદે આવેલું નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય વર્ષોથી યાયાવર પક્ષીઓ માટે ખૂબ જ અગત્યનું સ્થાન રહ્યું છે. 120.82 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ સરોવરને વર્ષ 2012માં રામસર સાઇટનો આંતરરાષ્ટ્રીય દરજ્જો પ્રાપ્ત થયો છે. આ સરોવર સેન્ટ્રલ એશિયન ફ્લાય-વેના રૂટ પર આવતું હોવાથી મધ્ય એશિયાથી આવતા પક્ષીઓ માટે તે પ્રથમ વિસામાનું સ્થળ બને છે. વર્ષ 2024ની ગણતરી મુજબ નળ સરોવરમાં 17થી વધુ પ્રજાતિઓના 4.12 લાખ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. તેની નજીક જ આવેલું થોળ પક્ષી અભયારણ્ય પણ પક્ષીઓની પસંદગીમાં પાછળ નથી, જ્યાં 55 હજારથી વધુ પક્ષીઓનો જમાવડો જોવા મળ્યો છે. નળ અને થોળના આ સંયુક્ત વિસ્તારમાં ડૂબકીઓ, પેલિકન્સ, બતક, હંસ અને કુંજ જેવા પક્ષીઓ લાખોની સંખ્યામાં કિલ્લોલ કરતા જોવા મળે છે, જે પ્રવાસન ક્ષેત્રે પણ ગુજરાતની એક નવી ઓળખ ઊભી કરી રહ્યા છે. મધ્ય ગુજરાતમાં વડોદરા પાસે આવેલું વઢવાણા વેટલેન્ડ પક્ષીઓ માટેનું બીજું એક મહત્ત્વનું કેન્દ્ર બનીને ઉભર્યું છે. વર્ષ 2024-25 દરમિયાન અહીં અંદાજે 54 હજારથી વધુ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. વઢવાણાની વિશેષતા એ છે કે અહીં યાયાવર પક્ષીઓની સાથે સાથે સ્થાનિક પક્ષીઓની પણ મોટી સંખ્યા જોવા મળે છે. માઇગ્રેટરી બર્ટ્સમાં ગાજ હંસ, રાજ હંસ, લાલ ચાંચ કારચિયા અને નાની મુરઘાબી જેવા પક્ષીઓ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બને છે, જ્યારે સ્થાનિક પક્ષીઓમાં ભગવી સુરખાબ અને નાની સિસોટી બતક જેવી જાતિઓ વઢવાણાના આકાશને રંગીન બનાવે છે. આ પક્ષીઓ માત્ર સૌંદર્ય જ નથી વધારતા, પરંતુ તે કૃષિ નિવસનતંત્રમાં જંતુઓનું નિયંત્રણ કરીને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવામાં પણ મોટો ફાળો આપે છે. કચ્છનો રણ વિસ્તાર પક્ષીઓના સ્થળાંતરના ઇતિહાસમાં એક વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. કચ્છને પક્ષીઓ માટેનું 'રિફ્યૂઅલિંગ સ્ટેશન' માનવામાં આવે છે. જ્યારે પક્ષીઓ આફ્રિકા તરફ જવા નીકળે છે, ત્યારે અરબી સમુદ્ર ઓળંગતા પહેલા તેઓ કચ્છમાં રોકાણ કરે છે. આ પક્ષીઓને 'પેસેજ માઇગ્રન્ટ્સ' કહેવામાં આવે છે. વર્ષ 2025ના સપ્ટેમ્બર મહિનામાં હાથ ધરવામાં આવેલી ગણતરીમાં કચ્છમાં અંદાજે 2,564 પક્ષીઓ નોંધાયા હતા. આ ગણતરી એ ભારતની એક મોટી સિટીઝન સાયન્સ પહેલ છે, જેમાં ગુજરાત વન વિભાગ અને બર્ડ કાઉન્ટ ઈન્ડિયા જેવી સંસ્થાઓ સાથે મળીને કામ કરે છે. ગત વર્ષે 17 રાજ્યોના 200થી વધુ પક્ષીપ્રેમીઓએ 51 ટીમો બનાવીને કચ્છના 10 હજાર ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં સરવે કર્યો હતો. આ સરવેમાં યુરોપિયન રોલર, સ્પોટેડ ફ્લાયકેચર અને બ્લ્યૂ ચેકડ બી ઈટર જેવી દુર્લભ પ્રજાતિઓ નોંધાઈ હતી. આ આંકડાઓ સાબિત કરે છે કે ગુજરાત માત્ર પક્ષીઓનું આશ્રયસ્થાન જ નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો માટે પણ એક જીવંત પ્રયોગશાળા છે. હાલમાં જ એટલે કે 5મી જાન્યુઆરીએ આપણે રાષ્ટ્રીય પક્ષી દિવસની ઉજવણી કરી. આ ઉજવણી આપણને યાદ અપાવે છે કે પક્ષીઓ વગરનું આકાશ અને પૃથ્વી અધૂરી છે. લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓને બચાવવા માટે જનજાગૃતિ અત્યંત અનિવાર્ય છે. ગુજરાત જે રીતે યાયાવર અને સ્થાનિક પક્ષીઓ માટે સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન બની રહ્યું છે, તે જોતા કહી શકાય કે આવનારા સમયમાં રાજ્ય વન્યજીવ પ્રવાસન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણના વૈશ્વિક નકશા પર વધુ તેજસ્વી બનીને ઊભરશે. પક્ષીઓનું ગુજરાતમાં આગમન એ માત્ર એક ભૌગોલિક ઘટના નથી, પરંતુ તે ગુજરાતની પર્યાવરણીય સમૃદ્ધિ અને લોકોની પક્ષીઓ પ્રત્યેની આત્મીયતાનું પ્રતીક છે. જ્યારે લાખો પક્ષીઓ એકસાથે પાંખો ફેલાવીને ગુજરાતના આકાશમાં ઊડે છે, ત્યારે તે દ્રશ્ય માત્ર નયનરમ્ય જ નથી હોતું, પરંતુ તે પ્રકૃતિ અને માનવ વચ્ચેના અતૂટ બંધનનો સંદેશ પણ આપે છે. આમ, ગુજરાતના જળપ્લાવિત વિસ્તારો આજે પક્ષીઓના કલરવથી માત્ર ગુંજી જ નથી રહ્યા, પરંતુ તે વિશ્વને જૈવ વિવિધતાના જતનનો એક મજબૂત માર્ગ પણ બતાવી રહ્યા છે.

Read Full Story arrow_forward

calendar_today January 6, 2026

Opinion:કચ્છમાં 1819નો વિનાશક ભૂકંપ અને સુનામી

કચ્છના જ્વાળામુખી ઉત્પત્તિને કારણે અહીં વારંવાર ધરતીકંપ આવે છે. 19મી સદી દરમિયાન 1819, 1844, 1845 અને 1864માં કચ્છમાં ભૂકંપો આવ્યા હતા. 1819ના ભૂકંપે, ખાસ કરીને કચ્છ અને કંઈક અંશે દરિયાકાંઠાના સૌરાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડયું હતું. તેની તીવ્રતા 7.7 થી 8.2 સુધીની હતી અને મેરકલ્લી ઇન્ટેન્સિટી સ્કેલ પર તેની મહત્તમ તીવ્રતા XI (એક્સ્ટ્રીમ) નોંધાઈ હતી. તેનાથી સુનામી આવી અને લગભગ 1,543 લોકોનાં મોત થયાં. અંજારમાં કલેક્ટર તરીકે તૈનાત અને ભૂજમાં રહેતા કેપ્ટન જેમ્સ મેકમર્ડોએ મુંબઈના ગવર્નરને મોકલેલા વિગતવાર અહેવાલોમાંથી આ ભૂકંપની અસર વિશેના વ્યાપક અહેવાલો ઉપલબ્ધ છે.ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અને કચ્છના રાવ ભારમલજી વચ્ચેની સંધિ અનુસાર સરકારી મુદ્દાઓ ઉકેલવા માટે જેમ્સ મેકમર્ડોને ભૂજ તૈનાત કરવામાં આવ્યો હતો. કચ્છના 'બોમ્બે ગેઝેટના' વાચકોએ તેમને થયેલા પ્રત્યક્ષ અનુભવોનાં વર્ણનથી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના અહેવાલોની પુષ્ટિ કરી હતી. 16 જૂન, 1819ના રોજ, કેપ્ટન મેકમર્ડોએ અંજારથી અહેવાલ મોકલ્યો કે ગઈકાલે સાંજે આવેલા ભયાનક ભૂકંપમાં કિલ્લા સહિત શહેરનો મોટાભાગ નાશ પામ્યો છે, દર ચાર ઘર પૈકી માત્ર એક ઘર ઊભું જોવા મળ્યું હતું અને બધાંને ભારે નુકસાન થયું હતું. આ દુર્ઘટનામાં લગભગ 100 લોકો મૃત્યુ પામ્યાં હતાં અને ઘણાંને ઈજાઓ થઈ હતી, જેના કારણે એક સમયે ભારે સમૃદ્ધિમાં જીવતી અહીંની વસ્તી મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગઈ હતી. અંગ્રેજોએ અંજાર વહીવટીતંત્રને કાટમાળ સાફ કરવામાં મદદ કરવા માટે ભૂજથી મજૂરો મોકલ્યા હતા. શહેરના 4,500 ઘરોમાંથી આશરે 1,500 સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યાં હતાં; બીજાં 1,000 ઘરો બરબાદ થઈ ગયાં હતાં, અને બાકીનાં 2,000 ઘરોમાંથી ઘણાં રહેવા લાયક રહ્યાં ન હતાં. ભૂકંપથી બચી ગયેલાં લોકોએ ચક્કર આવવા, ઊબકા આવવા, ધ્રુજારી અને અસ્થાયીરૂપે સંવેદના ગુમાવવા સહિત જુદી જુદી પ્રતિક્રિયાઓ નોંધાવી હતી. અન્ય લોકોએ ઘૂંટણના સાંધામાં નબળાઈ અનુભવાતી અને બેસવા કે ઊભા રહેવાને બદલે જમીન પર સૂવાની ઇચ્છા થતી હોવાનું જણાવ્યું હતું. ભૂકંપ દરમિયાન જમીનમાંથી આવેલો અવાજ ગર્જના જેવો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું, જે તોપમારા અથવા ભારે ગાડીઓના ગડગડાટ જેવો હતો.ત્યારબાદ કેપ્ટન મેકમર્ડોએ ભુજમાં થયેલા વ્યાપક નુકસાનનો અહેવાલ મોકલ્યો જેમાં તેણે લગભગ 1,000 મૃતદેહો મળી આવ્યા હોવાનું જણાવ્યું હતું અને હજુ વધુ મૃતદેહો મળવાની દહેશત વ્યક્ત કરી હતી. ભૂજના કિલ્લા અને મહેલને ભારે નુકસાન થયું હતું, જેના કારણે તે લગભગ વસવાટ લાયક રહ્યા ન હતા, અને 7,000 ઘરો તબાહ થઈ ગયાં હતાં. રાવનો પરિવાર શહેરની બહાર તંબુઓમાં રહેતો હતો. લખપત બંદર અને ભચાઉ સહિતનાં અન્ય શહેરોમાં પણ જાનમાલનું નુકસાન થયું હતું; તેરાનો કિલ્લો સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યો હતો. ભારે જાનહાનિ થઈ હતીઃ લખપતમાં 150 અને માંડવીમાં 116 લોકો મૃત્યુ પામ્યાં હતાં. પરંતુ સૌથી વધુ જાનહાનિ ભૂજમાં થઈ હતી. ભૂકંપને પરિણામે ઘણી કુદરતી ઘટનાઓ સર્જાઈ, જેમાંથી મોટાભાગની અલ્પજીવી હતી અને ઝડપથી શમી ગઈ. નિરીક્ષકોએ નોંધ્યું છે કે કચ્છની ઘણી નદીઓના સૂકા પટ થોડા સમય માટે તેમના કાંઠા સુધી પાણીથી ભરાઈ ગયા હતા અને જે કૂવાઓમાં અગાઉ જમીનની સપાટીથી ઘણા નીચાં સ્તરે પાણી હતું તેમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધી જતાં તે છલકાઈ ગયા હતા અને પછી તેમાં પાણીનું સ્તર ઘટયું હતું. કેટલાક મીઠા પાણીના કૂવા ખારા થઈ ગયા હતા, જ્યારે કેટલાક ખારા પાણીના કૂવા મીઠાં પાણીના કૂવામાં ફેરવાઈ ગયા હતા. કેપ્ટન મેકમર્ડોએ તેના અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે રણ અને બન્ની પ્રદેશનો એક ભાગ, જે સામાન્ય રીતે સૂકો રહે છે, ત્યાં અચાનક છ માઈલ પહોળું અને અઢી ફૂટ ઊંડું પાણી ભરેલું સરોવર રચાઇ ગયું હતું. થોડા કલાકોમાં જ આ પાણીનું સ્તર અડધું થઈ ગયું હતું; ભૂકંપ પછીના દિવસે જ્યારે ઘોડેસવારો આ વિસ્તાર પાર કરતા હતા, ત્યારે તેઓએ પાણીની ઉપર અસંખ્ય રેતીના શંકુ રચાયેલા જોયા હતા, જેમની ટોચ પર પાણીના પરપોટા થતા જોવા મળ્યા હતા. આ ભૂકંપને કારણે મહત્ત્વપૂર્ણ કાયમી ફેરફારો પણ થયાઃ લખપતથી 30 માઈલ ઉત્તરપૂર્વમાં રણમાં હવાનું દબાણ ઘટી ગયું. સિંધડી ખાતેની 16 માઈલ સુધીની જમીન 8-10 ફૂટ નીચે ઉતરી ગઈ, જેનાથી સ્થાનિક કિલ્લામાં પાણી ભરાઈ ગયું અને સમુદ્રમાંથી આવતા ઉછાળાને કારણે આ વિસ્તાર એક આંતરિક તળાવમાં ફેરવાઈ ગયો. આ ભૂકંપની સૌથી સ્પષ્ટ જોઈ શકાય એવી ભૂસ્તરીય અસર એ થઈ હતી કે સિંધડીની ઉત્તરે અગાઉ જ્યાં સપાટ જમીન હતી ત્યાં 80 કિમી સુધી એક 20 ફૂટ ઊંચી ટેકરી રચાઇ ગઇ જેનાથી પુરમ અથવા કોરી નદી પર એક કુદરતી બંધ બની ગયો. તે એક કુદરતી રીતે બનેલો બંધ હોવાથી તેને લોકો 'અલ્લાહ બંધ' કહેતા લાગ્યા. 1826માં, સિંધુ નદીના ઉપરવાસમાંથી આવતાં પૂરનાં પાણી નદીના કાંઠા તોડીને રણમાં ફેલાઈ ગયાં અને તેણે અલ્લાહ બંધમાં પણ ગાબડાં પાડી દીધાં. 16 થી 24 જૂન સુધી, વારંવાર પણ હળવા ભૂકંપના આંચકા આવતા રહ્યા, જેના કારણે લોકોએ દિવસ-રાત સતર્ક રહેવું પડતું. 24 જૂનની મધ્યરાત્રિની આસપાસ એક જોરદાર આંચકો આવ્યો, જેના કારણે લોકો તેમનાં ઘરોની બહાર નીકળી ગયાં. છેલ્લો ભૂકંપ સપ્ટેમ્બરમાં, એટલે કે શરૂઆતના આંચકાના ત્રણ મહિના અને સાત દિવસ પછી આવ્યો. આ સમય દરમિયાન, પ્રાણીઓ અને માણસો બંને ભયભીત હતાં; રખડું કૂતરાં પણ હાલ્યા ચાલ્યા વિના પડી રહેતાં. હવામાં ક્યારેક ક્યારેક સલ્ફ્રની તીવ્ર ગંધ અનુભવાતી. એક પોલાણમાંથી વહી આવેલાં પૂરનાં પાણી શહેરથી 40 માઇલ દૂર આવેલા એક મેદાની વિસ્તાર ઉપર ફરી વળ્યાં. રેતીની ટેકરીઓ પર લગભગ ત્રણ ફૂટ ઊંચી જ્વાળા દેખાઈ હતી, અને બીજાં એક સ્થળે એક વખતની નાની ટેકરી સપાટ થઇ ગઈ હતી. ભૂજ, અંજાર અને કચ્છનાં અન્ય શહેરોમાં આવો વિનાશ વેરનારા ભૂકંપના આંચકાઓ અમદાવાદથી સૂરત સુધીનાં, ગુજરાતની મુખ્ય ભૂમિ પરનાં તમામ મુખ્ય શહેરોમાં પણ અનુભવાયા હતા. જો કે તે એટલા ભયાનક ન હતા. લોકોને સમુદ્રના વિરાટ મોજામાં ફસાયેલાં કોઈ વહાણમાં ફંગોળાતા હોવાની લાગણી અનુભવાઈ હતી. ધ્રુજારી એટલી બધી હતી કે દરેક ક્ષણે લોકોને તેમના પગ નીચેથી જમીન ફાટી પડશે એવું લાગતું હતું. અમદાવાદ શહેરના સ્થાપક અહેમદશાહ દ્વારા બાંધવામાં આવેલી શાનદાર જુમા મસ્જિદના લગભગ 450 વર્ષથી ટકી રહેલા ગૌરવશાળી મિનારા પડી ગયા. સદનસીબે, મસ્જિદને અપેક્ષા કરતાં ઘણું ઓછું નુકસાન થયું હતું. શાહીબાગ તરફ જતા રસ્તાની ડાબી બાજુએ આવેલી બીબી અચ્યુત કૂકીની મસ્જિદને પણ નુકસાન થયું હતું. તેના મિનારાઓ તૂટી પડયા હતા અને મિનારાઓની ટોચ ઊડીને થોડે દૂર નીચે પડી ગઈ હતી, ત્યારબાદ એક પછી એક પથ્થરો ધરાશાયી થઈ ગયા હતા. ગોમતીપુર ખાતેના ઝૂલતા મિનારાઓમાં પણ તિરાડો પડી ગઈ હતી. ભદ્રના કિલ્લાના પ્રવેશદ્વારના પ્રભાવશાળી ટાવરો હચમચી ગયા હતા અને તેમાં ઘણી જગ્યાએ તિરાડો પડી ગઈ હતી. સદનસીબે, કોઈ જાનહાનિ થઈ ન હતી, માત્ર થોડા નાના અકસ્માતો થયા હતા. મુસ્લિમ નાગરિકોએ, તેમના કાજી મારફ્ત, ઇસ્ટ ઈંડિયા કંપનીને અરજી કરી મિનારાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા જણાવ્યું અને તેમણે નોંધ્યું કે અગાઉ આ ઇમારતોની જાળવણી સુલતાનો દ્વારા કરવામાં આવતી હતી અને શહેરના લોકો સાધનસંપન્ન ન હતાં અને સમારકામ કરાવે તેવા કોઈ શ્રીમંત વ્યક્તિઓ કે અમીરો પણ નહોતા. જો કે, ઇસ્ટ ઇંન્ડિયા કંપનીએ તે વિનંતીને એવું કારણ આપીને નકારી કાઢી કે સમારકામનું ખર્ચ ઘણું વધારે થવાની સંભાવના હતી અને આ ઇમારતો ઉપયોગી હોવા કરતાં વધુ સુશોભન માટે હતી! ખેડા, વડોદરા અને ભરૂચમાં પણ ભૂકંપના આંચકા નોંધાયા હતા. પાલનપુરમાં ગર્જના જેવો અવાજ સંભળાયો હતો. રાણપુરનો કિલ્લો લગભગ ધરાશાયી થઈ ગયો હતો. ભરૂચ, સુરત અને મુંબઈમાં પણ આવી જ અસરો જોવા મળી હતી. જો કે, ભૂજ અને અંજારમાં આવેલા ભૂકંપની અસરો ઘણી વધુ ગંભીર હતી અને તેનાં પરિણામે જાનમાલનું ભારે નુકસાન થયું હતું. અહેવાલમાં સામાન્ય રીતે ભૂકંપની અસરોનું દુઃખદ ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું! 1956માં અંજારમાં બીજો મોટો ભૂકંપ આવ્યો. તાજેતરમાં 2001માં પણ આ જ પ્રદેશમાં ત્રીજું એક વિનાશક ભૂકંપ આવ્યો જેની વિઘાતક અસરોના આપણામાંના ઘણાંએ ભોગવવી પડી છે!

Read Full Story arrow_forward